Huidproblemen en Cosmetica

Inleiding:

Een volwassen mens beschikt over 2 vierkante meter huid met een gewicht van ongeveer 7 kilo! De huid is hiermee het grootste lichaamsorgaan.
De hoofdtaken van de huid zijn bescherming tegen vochtverlies van het lichaam en uitwendige indringers, zoals bacteriën, virussen, schimmels en schadelijke stoffen.
Huidaandoeningen kunnen ontstaan door een combinatie van irritatie en allergie. De balans van de huid wordt door de irritatie verstoord, waardoor allergene stoffen makkelijker kunnen indringen en een allergische reactie uitlokken. De gevoeligheid van de huid is individueel verschillend.
Men onderscheid:

De gevoelige huid
De geïrriteerde huid
De allergische huid (allergische dermatitis en contact dermatitis)

1. DE GEVOELIGE HUID

Deze huid kan niet alles verdragen: hij voelt branderig, tintelend en trekkerig . Er zijn geen afwijkingen te zien, hoogstens een klein beetje roodheid. Toch zijn de klachten bijna permanent aanwezig. Bijna 62% van de vrouwen melden deze klachten bij gebruik van cosmetische producten en zelfs water. De klachten nemen toe bij angst en stress. De huid is vaak droog en fijn van structuur. Ook mannen (32%) melden deze klachten, zelfs als hun huid grof en vettig is.

Uitlokkende factoren:

zeep en reinigende producten, cosmetica of zonnecrèmes die niet voor de huid geschikt zijn.
De omgeving: koude, hitte, zon, vervuiling en plotselinge temperatuur veranderingen
Levensstijl: alcohol, stress, kruiden en andere prikkels
Schoonheidsbehandelingen zoals peeling, laser etc

Behandeling van de “gevoelige” huid:

gebruik zo weinig mogelijk cosmetische producten
kies producten voor de gevoelige huid, die niet of nauwelijks geparfumeerd zijn.
Vermijd zeep. Gebruik cleaning lotions en droog de huid met een tissue (niet katoen)
Gebruik vochtinbrengende crèmes, die luchtig en makkelijk smeerbaar zijn. Gebruik deze crèmes vaker per dag, zeker in een warme of airconditioned ruimte. Soms zijn vetter crèmes aan te bevelen.
Kies haarproducten zonder surfactanten (stoffen die de oplosbaarheid en verdeling van de verschillende ingrediënten verbetert), zoals laureth 1 tot en met 40.
Vermijd maskers of producten met AHA (Alpha Hydroxy Zuren) o.a. glycolzuur en melkzuur. Huidverzorgingsproducten die deze zuren bevatten, beschadigen niet alleen de huidcellen maar ook de beschermende laag van de huid. Ook retinol (rimpelverminderaar) en tretionine.(vitamine A) kunnen beter vermeden worden.
Stop onmiddellijk met een product als de huid begint te tintelen en trekt.
Nuttig weinig alcohol, soms ook koffie en kruiden.

2. DE GEIRRITEERDE HUID

Irritatie en allergie worden vaak met elkaar verwisseld. Het is belangrijk om deze wel goed te onderscheiden. De behandeling en prognose voor deze huidreacties zijn volledig verschillend.

De geïrriteerde huid is rood, gevoelig bij aanraking, geplooid en schilferig op sommige plaatsen. De klachten zijn beperkt tot het gebied waar het product is gebruikt. Meestal ontstaat de reactie snel, maar verdwijnt bij het stoppen met het product.
De plaatsen die het meest zijn aangedaan zijn: de oogleden, de handen, de binnenkant van polsen, elleboogplooi en oksels, de genitaliën, nek en lippen.
De klachten kunnen bij iedereen ontstaan en variëren afhankelijk van de concentratie, tijd en aantal keren dat het product is gebruikt. De behandeling is hetzelfde als de gevoelige huid.

3. DE ALLERGISCHE HUID
(allergische dermatitis en contact dermatitis)

Allergische aandoeningen worden onderverdeeld in vier typen (Gell en Coobs, 1968):

Type I: overproductie van allergeen specifieke IgE antistoffen ofwel overgevoeligheid van
het directe type (astma, hooikoorts en atopisch eczeem)
De vroege of acute fase kan binnen enkele minuten, maar meestal na 15 tot 20 minuten ontstaan. De aan mestcellen of basofielen gebonden IgE-antistof reageert vrijwel direct met het antigeen of allergische stof. Histamine en andere mediatoren komen vrij.
Hierna treedt de late fase op. Deze fase wordt gekenmerkt door een ontstekingsreactie
waarbij eosinofielen, basofiele/ neutrofiele granulocyten en de lymfocyten
een rol spelen. Deze ontstekingsreactie ontstaat na ca.3 uur en houdt 24 tot 48 uur aan.

Type II: cytotoxische overgevoeligheid (bloedtransfusie reactie)

Type III: klinische aandoeningen ten gevolge van immuuncomplexen (allergische
ontstekingsreacties en allergische reacties door geneesmiddelen gebruik)
Bij type III of geneesmiddelen overgevoeligheid kunnen huiduitslag, benauwdheid, bloeddrukdaling, darmklachten en anafylaxis optreden

Type IV: celgemedieerde antistof-onafhankelijke overgevoeligheidsreacties van het “vertraagde type” (contactallergie voor cosmetica, rubber, metaal).
Vertraagde overgevoeligheid of T-cel gemedieerde allergie vormt het type IV.
Antigenen reageren met gesensibiliserende T-lymfocyten, waardoor de T-lymfocyten een celdeling ondergaan. Deze produceren mediatoren die macrofagen en lymfocyten aantrekken en activeren. Macrofagen maken ontstekingsmediatoren vrij. De symptomen ontstaan na 48 tot 72.
Type IV omvat de contactallergieën en alle beroepsgebonden allergieën en is vaak levenslang. Dit kan betekenen dat men van beroep zal moeten veranderen om contact met het allergeen te vermijden.

Welke verschillende allergische reacties komen voor:

Pruritis: (heftige) jeuk in het gebied waar het product is gebruikt. Dit is het 1e teken van allergie.
Erytheem: dit is een veel voorkomende reactie. De huid wordt rood (verschillende gradaties) en deze roodheid verdwijnt als er met een vinger op wordt gedrukt.
Korsten (scurf): kleine roze plaques in een bepaald gebied van het lichaam of juist overal verspreidt. Meestal jeuken ze weinig.
Eczeem: er zijn vele vormen van eczeem. Vaak is het moeilijk om acuut of chronisch eczeem juist te diagnosticeren.
Bij acuut eczeem treden de klachten vaak na de 3e of 4e keer gebruik van het product op. Eerst ontstaat jeuk, daarna roodheid, zwelling, bultjes, kleine blaren en vocht. Als men stopt met de boosdoener, ontstaat een korstje die spontaan afvalt. Daaronder zit een roze, kwetsbare, maar gezonde huid. Blijft men echter de uitlokker gebruiken, dan zal het eczeem steeds heftiger en natter worden, ook in gebieden waar het niet wordt gebruikt. Een juiste diagnose stellen, wordt steeds lastiger.
Chronisch eczeem is droog en schilferig. Het jeukt enorm, wat krabben uitlokt. De huid verdikt (lichenificatie). Er kunnen pijnlijke kloven ontstaan.
Urticaria of netelroos: De reactie die ontstaat, is te vergelijken met de reactie na het aanraken van een brandnetel. De verschijnselen worden veroorzaakt door uitstorting van bloedvatverwijdende stoffen. Histamine is een bekend voorbeeld. De reactie beperkt zich niet altijd alleen tot de huid. Er verschijnen rood omrande, verhoogde plekken en symptomen als jeuk en branderigheid. De plekken kunnen zich over het hele lichaam verspreiden. Urticaria jeukt enorm, maar kan spontaan binnen een paar uur verdwijnen. Daarnaast kan een ontsteking van slijmvliezen van neus en ogen, maar ook benauwdheid, ontstaan. Gelukkig komt deze reactie na het gebruik van cosmetica niet zo vaak voor.
Pigmentatie: de huid wordt donkerder. Ook nagels kunnen verkleuren. Als er sprake is van jeuk, moet er aan een allergie gedacht worden. Bekende plaatsen zijn oogleden, lippen en handen.
Reactie op zonlicht: een allergeen die normaal wel wordt verdragen, kan fotoallergeen worden. De huidreacties verschijnen alleen in de gebieden waar het product aan zon bloot wordt gesteld. Voorbeelden zijn eczeem in het gezicht en nek tijdens het gebruik van zonnecrèmes.

Behandeling van een allergische reactie:

Bij acuut eczeem worden voor korte tijd, of met steeds langere intervallen, hormoonzalven voorgeschreven. Antihistaminica kunnen soms de jeuk verzachten. De droge huid / kloven wordt regelmatig ingewreven met een vette, neutrale substantie. Het is essentieel dat de allergenen worden geïdentificeerd, anders kunnen de symptomen nog sneller en heftiger verschijnen.
Voor het aantonen van een type I allergie wordt gebruik gemaakt van een bloedtest en huidtest, de zogenaamde intracutane- en huidpriktest.
Om een type II, type III of een pseudo allergische reactie aan te tonen heeft men geen speciale
testen ter beschikking.
Voor het aantonen van een type IV allergie maakt men gebruik van plakproeven. De pleisters worden na 48 uren verwijderd (rug). De test bevat de meest gebruikte stoffen in cosmetica, ontsmettingsproducten en parfums.

Daarnaast worden “open”testen uitgevoerd. Het betreffende product wordt direct aangebracht ( bij netelroos) of 3 maal daags in de elleboogplooi (2 weken maximaal) om reacties in kaart te brengen. Deze test noemt men ook wel ROAT (repeated open application test).

WAT KAN MEN DOEN OM HUIDREACTIES TE VERMIJDEN

Er is geen therapie om aan contactallergenen in cosmetica te wennen. De enige manier is totale en permanente vermijding van het allergeen.

Huidcontact met een voedselallergeen kan tot reacties leiden, zoals eczeem, netelroos, niezen, kortademigheid en zelfs anafylactische shock.

Voedselingrediënten in cosmetica kunnen zijn:

Walnoot
Wortel extract
Zoete amandelolie
Zwarte bessen olie
Avocado olie
Cacaoboter
Erwt
Ei
Hazelnoot
Kiwi-extract
Kokos
Melk
Olijf olie
Paranoot
Pindaolie
Sesamzaad
Tarwe Proteïne
Tarwekiem olie
Visolie

Juglans regia/nigra
Daucus carota
Prunus dulcis, Prunus amygdalus/dulcis
Ribes nigrum
Persea gratissima
Theobroma cacao
Pisum sativum
ovum
Curylus rostrata/Americana/avellana
Actinidia chinensis
Cocos mucifera
lac
Olea europaea
Bertholletia excelsa
arachis hypogaea
Sesamum indicum
Hydrolyzed Wheat Protein
Triticum vulgare
piscum iecur

Geurstoffen veroorzaken regelmatig een allergie.

Het overgrote deel van de cosmetica zijn min of meer licht geparfumeerd. Vanaf 2005 moeten sommige ingrediënten die in cosmetica gebruikt worden, door wat men 'parfumerende verbindingen' noemt, in detail op het etiket vermeld worden. Vroeger werden deze stoffen samengebracht onder de vermelding 'parfum'.
Parfummix: Dit is een mix, samengesteld uit 8 verschillende geurstoffen. De bekendste uit deze reeks zijn cinnamic aldehyde en cinnamic alcohol (en oak moss). De andere 5 geurstoffen die regelmatig een allergie veroorzaken zijn amylcinnamaldehyde, isoeugenol, eugenol, geraniolen hydroxycitronellal.
Perubalsem: Een allergie voor perubalsem kan wijzen op een cosmetica-allergie. Perubalsem is een harsachtige, stroperige vloeistof. Toepassing vindt plaats in cosmetica, medicamenten die op de huid worden aangebracht en in de voedselindustrie. Perubalsem bevat uiteenlopende stoffen, waaronder geur- en smaakstoffen. Allergie voor perubalsem wordt bijvoorbeeld ook gezien bij bakkers (zij komen vaak in contact met vanille en kaneel) en tandartsen ( zij werken met eugenol). Iemand met een positieve plakproef op perubalsem wordt meestal verder getest op kruisreacties met vanille, kaneel, menthol, sinaasappelolie en eucalyptusolie. Vanwege de kruisreacties wordt het gebruik van perubalsem door dermatologen ontraden. Dit geldt ook voor het gebruik van uierzalf.

Conserveringsmiddelen

Kathon CG Me-isothiazolinone is een veel gebruikt middel. Allergieën komen frequent voor en kunnen zich in lichte tot heftige vorm manifesteren. Kathon CG allergie treedt vooral op bij de cosmetica die op de huid gesmeerd worden (lotions en crèmes). Kathon CG in zogenaamde "rinse off" producten (shampoo, bad- en dou¬cheschuim) speelt geen of een gerin¬ge rol. Er is een duidelijke tendens om de toepas¬sing van Kathon CG te verminderen of de concentratie sterk te verlagen.

Euxyl K400 is een bekende conserveermiddelmix van twee substanties, 20% methyldibromoglutaronitrile en 80% phenoxyethanol. Vooral het eerste bestanddeel is verantwoordelijk voor gevoeligheidsreacties van de huid. Euxyl K400 komt vaak voor als bestanddeel van huishoudelijke producten.

Formaldehydereleasers vormen een andere belangrijke groep van conserveermiddelen. Allergieën worden minder vaak gezien dan bij Kathon CG. De bekendste zijn quater¬nium-15, imidazolidinylureum, diazolidinyl ureum, bronopol en DMDM hydantoine. Vochtinbrengende crèmes zijn de belangrijkste bron van gevoeligheid voor quaternium-15.

Sorbic acid (sorbinezuur) is een natuurlijke substantie die aanwezig is in bessen en aardbeien en die tevens als conserveermiddel wordt gebruikt in voedsel, cosmetica en huidverzorgingsproducten. Dit conserveermiddel is zelden oorzaak van een contactallergische reactie, maar kan wel kort na aanbrengen op de huid een onmiddellijke roodheid en soms galbulten geven, die daarna weer snel zullen verdwijnen.

Parabenen worden zeer frequent gebruikt in cosmeticaproducten. Onmiddellijke reacties op parabenen zijn zeldzaam. Parabenenallergie treedt voornamelijk op bij blootstelling van de beschadigde huid.

Emulgatoren

Emulgatoren zijn stoffen die water met vet kunnen vermengen. Ze worden toegepast in vloeibare cosmetica, bijvoor¬beeld bodylotions, gels en shampoos. Oleamidopropyl dimethylamine is een emulgator die de afgelopen jaren in Nederland regelmatig allergieën heeft veroorzaakt.

Composiet

Composiet is letterlijk vertaald “samengesteld”. Het zijn de samengesteldbloemige planten. De composietenfamilie vormt de grootste groep van bloeiende planten. Ze komen wereldwijd voor. De chrysant en de paardebloem zijn zeker bekend. Arnica montana is een voorbeeld van een composiet die vaak gebruikt wordt in de volksgeneeskunde en die bij uitwendi¬ge toepassing regelmatig een contactallergie veroorzaakt. Andere soorten van de composietenfamilie die ook vaak contact- allergieën veroorzaken zijn: achillea (duizendblad), anthemis (stinkende kamille) en chrysanten.

Lanoline (wolalcohol)

Dit is een natuurlijk product dat wordt verkregen uit de talg van de huid van schapen. Lanoline wordt vooral gebruikt als vochtinbrengende component van huidproducten. Het heeft een verzachtende werking. Zuivere lanoline kan regelmatig allergische reacties van de huid veroorzaken. De stof kan zo chemisch bewerkt worden dat ze minder snel allergische reactie bij patiënten veroorzaakt. Verder geeft lanoline meer problemen op een huid met eczeem dan bij een huid zonder eczeem.

INFORMATIE OVER HET ETIKET VAN COSMETICA

De afkorting INCI staat voor International Nomenclature of Cosmetic Ingredients. Deze naam
is gekozen door de European Cosmetic, Toiletry and Perfumery Association (COLIPA) als
internationale aanpak voor gelijkluidende benamingen van cosmetische producten.
Deze lijst van meer dan 6000 namen is alfabetisch gerangschikt onder hun INCI benaming
(veelal de Latijnse wetenschappelijke naam, anders Engelstalig).
De lijst bevat:

Alle speciale gegevens betreffende het ingrediënt
De gebruikelijke functies van de stof
De gebruiksbeperkingen van het ingrediënt

Cosmetische kleurstoffenidentificatie wordt aangegeven met de betreffende INCI benaming,
gevolgd door een CI nummer, bijvoorbeeld Acid Orange 7 en Acid Orange 10.

De Nederlandse Cosmetica Vereniging (NCV) is de branche organisatie van fabrikanten en
importeurs van producten voor de persoonlijke verzorging. Deze vereniging richt zich op weten regelgeving, wetenschappelijke ontwikkelingen en voorlichting op het gebied van cosmetica.
Wanneer er vragen zijn over een correcte INCI-naam is dit via de website van de NCV
gemakkelijk na te gaan. De zoekmachine van www.ncv-cosmetica.nl vergelijkt de gezochte
naam met het INCI-bestand en zo kan men direct zien of de naam juist is.
Ingrediënt verklaringen van een INCI-naam zijn op te zoeken op de website van http://pharmacos.eudra.org

Bronnen:	The UCB Institute of Allergy www.huidarts.com Afstudeerscriptie huidtherapie, J.Laan-Bergenhene gouwen, april 2003 Nederlandse Cosmetica Vereniging
Foto’s:	Allergie, dr. R.G. van Wijk en Dr. H. de Groot
Auteur:	Erna Botjes