Anafylaxie

Diagnose

Heeft u een ernstige allergische reactie op een bepaald voedingsmiddel gehad? Dan is er een belangrijke aanleiding dat een allergoloog u onderzoekt. Deze zal uw medische geschiedenis nagaan en onderzoek laten uitvoeren. Vervolgens zal de allergoloog samen met u een behandelplan opstellen. U zult moeten leren hoe te handelen als u nogmaals een anafylactische reactie krijgt.

Diagnose door allergoloog
Wanneer u een ernstige allergische reactie op voedsel heeft doorgemaakt, raden we aan u te laten verwijzen naar een allergoloog. Deze heeft ervaring met voedselallergie en anafylaxie. Voor de diagnose voedselallergie zal de arts verschillende gegevens verzamelen. Allereerst is uw medische geschiedenis belangrijk:

• Hoe snel kreeg u klachten?
• Welke voedingsmiddelen waren erbij betrokken?
• Welke factoren konden uw klachten verergeren?
• Hoe was uw algehele medische toestand?
• Heeft u astma, atopisch eczeem of problemen bij zuigelingenvoeding gehad? Vooral astma die slecht onder controle is blijkt een risico voor anafylaxie met fatale afloop.

Verder zal de allergoloog willen weten of in uw naaste familie aanleg voor allergie voorkomt. Dit noemen we ‘atopie’. Het is een risicofactor voor het ontwikkelen van voedselallergie. Ook gaat de allergoloog na of er factoren meespeelden die de voedselallergie versterken. Denk hierbij aan gelijktijdige inname van alcohol of bepaalde medicijnen. Voorbeelden van deze medicijnen zijn aspirine, codeïne, ACE-remmers en bèta-blokkers. Maar ook lichaamsbeweging, stress,  hormonale verandering tijdens de menstruatiecyclus en een warme douche kunnen de klachten doen verergeren.

[Bron: Food Allergy and Anaphylaxis]

Onderzoek
Voordat uw arts daadwerkelijk kan vaststellen dat u voedselallergie heeft, zullen eerst allergologische onderzoeken nodig zijn. Meer over bloedonderzoek, huidpriktest, prikpriktest en eliminatie-provocatietest vindt u onder Wat is voedselallergie, Diagnose.

Behandelplan

Uw allergoloog of specialist zal aan de hand van uw verhaal en de resultaten uit de onderzoeken een behandelplan opstellen. Eventueel aanwezige allergische aandoeningen als astma en atopisch eczeem zal uw arts zo goed mogelijk onder controle willen houden met voldoende medicatie. 
Voor de voedselallergie zullen een dieet met volledig schrappen van het allergene voedingsmiddel moeten worden geschrapt. 

Dieet
Om een anafylactische reactie te voorkomen moet u de stof die de reactie kan veroorzaken helemaal vermijden. Het is daarom erg belangrijk om te weten op welke allergenen een anafylactische reactie volgt. Zelfs het kleinste spoortje kan al een heftige reactie geven. Dat is lastig, omdat sporen kunnen voorkomen in voedingsmiddelen, waarin u deze niet zou verwachten. Zo kan een bouillonblokje pinda bevatten en kan er koemelk in waterijs zitten. Het inschakelen van een diëtist is daarom sterk aan te raden. Lees ook altijd het etiket van verpakte voedingsmiddelen. Pas op met niet-verpakte voedingsmiddelen.

Medicijnen bij milde reacties
Uw arts kan medicijnen voorschrijven en instructie geven over het gebruik ervan. Bij milde anafylaxie met klachten van het ademhalingsstelsel kan een luchtwegverwijder (bèta-2-agonist) nodig zijn.

Medicijnen bij ernstige reacties
De eerste keuze van behandeling bij ernstige reacties is altijd adrenaline! Bij het risico van een snelle, levensbedreigende reactie (anafylactische shock) zal een auto-injector met adrenaline worden voorgeschreven. Dat is een injectiepen met adrenaline die speciaal ontwikkeld is, zodat niet-medisch geschoolden deze kunnen gebruiken. 
Naast adrenaline zullen zo mogelijk via de mond antihistaminica en steroïden worden toegediend.

In de volgende situaties zou uw arts adrenaline moeten voorschrijven:

• Als u eerder een ernstige allergische reactie van het hele lichaam op voedsel heeft gehad
• Als eerdere allergische reacties steeds ernstiger verlopen
• Wanneer u bewezen allergisch bent voor pinda, noten of sesamzaad
• Wanneer u binnen enkele minuten op een allergeen reageert
• Wanneer bij u mastocytose is gediagnosticeerd 

[Bron: Food Allergy and Anaphylaxis]

Adrenalinepen

Een adrenaline auto-injectorpen is absoluut nodig bij ernstige allergische reacties. Het gebruik kan levensreddend zijn! In Nederland zijn momenteel 3 merken adrenalinepennen verkrijgbaar. 

Drie merken
Er zijn 3 merken adrenaline auto-injectorpennen in de handel. Dit zijn allemaal wegwerppennen, die slechts eenmalig te gebruiken zijn:

• JEXT (ALK ABELLO BV); 2 jaar houdbaar, temperatuurongevoelig
• EpiPen (MEDA Pharma BV); EpiPen: 1 jaar houdbaar, beneden 25 °C bewaren
• Anapen (Allergy Therapeutics Nederland (distributeur); Lincoln Medical (fabrikant)); 2 jaar houdbaar, beneden 25 °C bewaren

Adrenalinepen van levensbelang
Bij een anafylactische reactie verwijden de bloedvaten, waardoor de bloeddruk heel sterk kan dalen. Ook andere klachten kunnen ontstaan, zoals kortademigheid, benauwdheid, zwelling keel of flauwvallen. Snel toedienen van adrenaline is bij deze reactie van levensbelang! Adrenaline zorgt ervoor dat de bloedvaten zich vernauwen, waardoor de bloeddruk weer stijgt. De adrenalinepen wordt alleen door artsen voorgeschreven. Goede instructie bij het gebruik van de adrenalinepen is heel belangrijk! Vraag uitleg bij de eerste verstrekking. 

Lees vooral ook acute behandeling, praktische tips en bekijk het filmpje op YouTube:

(http://www.youtube.com/watch?v=pgvnt8YA7r8)

Dosering
De voorgeschreven dosering hangt af van het lichaamsgewicht. Op dit moment zijn alleen injectiepennen van 150mg en 300mg verkrijgbaar. De 150mg pen is voor kinderen en die van 300mg voor volwassenen. Overleg met uw arts of meerdere pennen noodzakelijk zijn.

Handel snel!

Een ernstige anafylactische reactie is een medische noodsituatie. Elke seconde telt! Zorg daarom dat u heel goed voorbereid bent op zo’n mogelijke reactie. Want dan verliest u geen kostbare tijd. En kunt u levensreddend handelen!

Wat moet u doen bij anafylaxie?
Gebruik zelf de adrenalinepen, of:

• Leg de patiënt neer, maak zo nodig de luchtweg vrij en gebruik de adrenalinepen. Bij een anafylactische reactie is direct ingrijpen noodzakelijk! Er kan namelijk zuurstoftekort optreden
• Bel 112; leg uit dat het om een ernstige allergische reactie gaat en dat misschien meer adrenaline nodig is. De patiënt moet zo snel mogelijk met een ambulance naar het ziekenhuis voor verdere behandeling (ga vooral niet zelf rijden!)
• Stel zo nodig de familie op de hoogte
• Ook bij zwangerschap of bij het geven van borstvoeding kan de adrenalinepen worden gebruikt

Praktische tips

Het risico op een anafylactische reactie zult u moeten inpassen in uw dagelijks leven. Hoe beter u bent voorbereid, hoe groter de kans dat u of uw kind het leven wordt gered. Op basis van ervaringen van veel mensen met anafylaxie geven we u onderstaande tips.

Tips
Overleg met uw arts over het gebruik van adrenaline, als dat nog niet is gebeurd. Adrenaline is de eerste aangewezen behandeling bij anafylaxie.

• Leer de symptomen van anafylaxie heel goed zelf te herkennen. En zorg dat u precies weet wat u moet doen als het gebeurt.
• Oefen meerdere keren met een oefenpen het gebruik van de auto-injector. Bij de apotheek kunt u een oefenpen aanschaffen. Zo verliest u geen kostbare tijd met het lezen van de instructie.
• Leg aan alle betrokkenen in uw omgeving uit hoe zij anafylaxie kunnen herkennen én hoe zij zo nodig moeten handelen. Denk aan kinderopvang, schoolleiding, vrienden, collega’s enzovoorts. Leg gemaakte afspraken schriftelijk vast.
• Draag áltijd uw adrenalinepen bij u. Uw kind kunt u een speciaal tasje geven voor medicijnen.
• Bel 112 direct nadat u de adrenalinenpen heeft gebruikt. Lees meer over hoe te handelen bij acute situaties.
• Evalueer met uw arts de anafylactische reactie. Ga samen na hoe dit heeft kunnen gebeuren en werk een plan uit om herhaling te voorkomen
• Vervang uw adrenalinepen tijdig. Laat hem niet tot na de vervaldatum verlopen. Zo bent u altijd voorbereid op een volgende reactie.

Niet doen
Probeer niet uit tot hoever u gaat reageren. Maar behandel snel de symptomen!

• Rij niet (met uw kind) naar de eerste hulp, maar bel 112!
• Ga er niet vanuit dat de reactie over is als de symptomen minder erg worden. Er kan een tweede reactie optreden binnen 4 uur na het verdwijnen van de eerste symptomen. Zorg dat u (of uw kind) minstens 4 uur onder medische observatie komt

Herkenbaarheid
Draag bijvoorbeeld een SOS-ketting met daarin relevante informatie (verkrijgbaar bij een juwelier of apotheek).

• Of meld u aan bij de Stichting Witte Kruis. Daar vindt centrale registratie plaats van persoons- en medische gegevens. Op de alarmpenning staan uw registratienummer, de meest relevante spoedgegevens en het telefoonnummer van de 24-uurs alarmcentrale voor het opvragen van verdere gegevens. Telefoon 070-3110486.
• Schaf een medisch paspoort aan. Hierin staan alle relevante medische gegevens. Informeer bij uw apotheek.
• Draag uw Voedselallergiepas altijd bij u, bijvoorbeeld in uw portemonnee.

Extra begeleiding
Voor een deel krijgt u hulp en begeleiding van de (kinder-)arts, allergoloog of diëtist. Maar soms is er meer ondersteuning nodig. De diagnose anafylaxie roept immers veel emoties op. Ontkenning, ongeloof, boosheid en verdriet spelen een rol. Ook kunt u erg angstig zijn voor een anafylactische reactie. De reacties in uw omgeving zijn niet altijd begripvol. Vaak heeft dit te maken met onbekendheid met anafylaxie. Contact met lotgenoten via de Stichting Voedselallergie kan dan voor u een extra steun in de rug zijn (verwijzing naar Lid worden).