KWARTAALBLAD VAN DE STICHTING VOEDSELALLERGIE 1/2026 INFLUENCER GABRIELA DE GRAAF ‘Als je een ernstige allergie hebt, moet je altijd alert blijven’ VRAAG HET DE PSYCHOLOOG Moet ik dan maar feestjes gaan vermijden? OVER KOKEN Feestelijke borrelhapjes voor Pasen
3 ALLERGIE & VOEDING VACATURE: REDACTIELID We hebben een plekje vrij in onze redactie! Schrijf jij graag en heb je zin om eens per kwartaal te vergaderen met onze warme groep vrijwilligers? Als vrijwillig redactielid schrijf je ongeveer één artikel per nummer. Incidenteel een stuk schrijven behoort ook tot de mogelijkheden. Interesse? Mail je motivatie met een voorbeeld van je schrijfwerk naar hoofdredacteur Rianne van der Molen via redactie@voedselallergie.nl 14 18 FOTO COVER FRANCESCA BABBI 10 22 Inhoud 26 VOORAF 2 Erna Botjes INTERVIEWS 4 Influencer Gabriela de Graaf ‘Zet de EpiPen, dat redt je leven’ 14 Mijn verhaal Vanwege hartproblemen durft Petra geen EpiPen te gebruiken 32 Allerkids Vegetariër Nina heeft een notenallergie ACHTERGROND 8 Vraag het de psycholoog Nadine Vousten bespreekt kwesties uit de praktijk 10 De diëtist Sanne wil gezonder leven, maar reageert op steeds meer soorten fruit 16 Medicijnen in het buitenland Waar haal je een nieuwe EpiPen vandaan? 18 Hooikoorts neemt toe Ook al snotteren in de winter? 30 Goeie vraag Kun je pindaolie gebruiken als je allergisch bent voor pinda? CULINAIR 17 De smaak van… Sajoer spruitjes van Anke 22 Over koken Feestelijke borrelhapjes voor Pasen COLUMNS 7 Djoeke 13 Jolien 21 Eline 29 Anke EN OOK 26 Allergisch in… Saoedi-Arabië 34 Over boeken 35 Colofon
4 ALLERGIE & VOEDING INTERVIEW ‘Allergie & Voeding? Wat leuk!' reageert influencer Gabriela de Graaf enthousiast. 'Toen ik nog bij mijn ouders woonde, kreeg ik het magazine altijd thuisgestuurd. Er was een periode dat ik worstelde met mijn allergieën. Mijn ouders vonden toen de stichting. In het blad las ik verhalen van anderen met allergieën en het was fijn om te voelen dat ik niet de enige was.' Nu hoopt ze zelf anderen te inspireren door haar verhaal te vertellen. Op haar 18de begon Gabriela met vloggen. Ze wilde iets doen naast haar studie Business Administration aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam. Ze kreeg al snel een schare volgers. 'Ik begon op YouTube, ben langzaam Instagram ingerold en later ook op TikTok gaan delen. Maar ik ging pas echt groeien toen ik vorig jaar besloot mijn dagelijkse outfits te posten. Ik werkte toen als customer marketeer en postte wat ik aan deed naar het werk. Dat bleken mensen ontzettend leuk te vinden.' Met de volgers kwamen ook de bedrijven die met haar wilden samenwerken. Heel bewust kiest ze voor wie ze reclame maakt. ‘Die EpiPen ga je zelf zetten, dat redt je leven’ 'Ik wil alleen werken voor merken die ik zelf ook zou kopen. Anders wordt het ongeloofwaardig.' Steeds meer bedrijven weten haar te vinden. 'Het gaat zo goed, dat ik een paar maanden geleden kon stoppen met werken. Nu ben ik fulltime influencer. Echt geweldig, want ik vind dit nog veel leuker dan een gewone baan. Mijn volgers willen nog steeds het liefst die dagelijkse looks zien. Tegelijk krijg ik op alles wat ik deel over mijn allergieën ook veel reacties.' ANGST VOOR DE EPIPEN Net zoals veel lezers van Allergie & Voeding is Gabriela van jongs af aan waakzaam. 'Als klein kindje lustte ik heel graag pinda's. Die viste ik dan uit bakjes, waarin ook andere noten lagen. Op een gegeven moment kreeg ik steeds vaker uitslag. Zo kwamen ze erachter dat ik allergisch was.' Heel heftig zijn die eerste reacties nog niet. Een EpiPen was volgens de allergoloog destijds niet nodig. Later op vakantie verandert dat. Met haar ouders eet Gabriela in Italië in een restaurant. De ober raadt haar een toetje met banaan aan. Achteraf zit daar vermoedelijk pistache in. 'Na het eten werd ik helemaal TEKST RIANNE VAN DER MOLEN FOTO’S EIGEN ARCHIEF Influencer Gabriela deelt over haar allergieën Aan haar duizenden volgers op TikTok en Instagram showt Gabriela de Graaf (26) uit Rotterdam met succes haar dagelijkse outfits. Ook laat ze zien hoe ze leeft met een allergie voor pistachenoten, cashew en mango.
5 ALLERGIE & VOEDING » ziek en slap. Ik had zoveel last dat mijn ouders een dokter belden.' Als hij haar ziet, herkent hij het direct als allergische reactie. Ze wordt naar het ziekenhuis gebracht. 'Vanaf dat moment heb ik een EpiPen.' Opeens moeten haar ouders overal opletten en die pen gaat voortaan steeds mee. Als ze ouder wordt, vindt ze dat zelf ingewikkeld. 'Het gaat natuurlijk niet iedere week mis. Daardoor kreeg ik geen kans om te wennen aan zo'n EpiPen.' Na die ene reactie in Italië letten haar ouders nog beter op. 'Ik heb jaren geen reactie gehad. Daardoor werd het steeds spannender om hem te gebruiken.' Tot ze op haar 14de op een verjaardag een toastje eet. Het zijn toastjes zonder noten, zo is haar verzekerd, maar ze voelt zich daarna niet lekker. Gabriela gaat naar huis. Daar ziet ze dat haar hele gezicht opgezwollen is. Is het een allergische reactie? 'Mijn moeder heeft de gastvrouw nog eens gebeld om te vragen wat er nu precies inzat. Toen bleek dat er pesto op het toastje zat. Pesto met cashewnoten dus.' Ze besluiten naar het ziekenhuis te gaan. Daar wordt de ernst direct herkend. Vervolgens doet de arts iets waar Gabriela nog altijd dankbaar voor is. 'Hij zei: hier is een EpiPen. Die ga jij zelf zetten, dat redt je leven. Omdat er een dokter bij was, durfde ik het. Dus zette ik hem. Best verrassend, want ik voelde het amper. Sindsdien is mijn angst voor de EpiPen veel minder.' ONLINE DELEN In diezelfde periode krijgt ze nog een reactie, na het eten van een broodje in een restaurant. Nu durft ze wel zelf de EpiPen te zetten, maar daarna is ze angstig. 'Omdat het zo snel achter elkaar was, durfde ik bijna niet meer buiten de deur te eten.' Haar moeder stuurt Gabriela naar een diëtist. Een gouden zet, zo blijkt. ‘Ik voelde me zo klein en kwetsbaar. In een opwelling maakte ik een video en deelde hem’
18 ALLERGIE & VOEDING WETENSCHAP Van seizoenskwaal tot volksziekte Hooikoorts in Nederland Het overkwam me vorig jaar al in december: plotseling veel vaker niezen. Eerst dacht ik aan een opkomende verkoudheid, want de griep ging immers rond, maar na wat speurwerk bleek iets anders aan de hand te zijn. In december stonden al diverse boomsoorten in bloei. TEKST ANNIEK HOOGEVEEN FOTO ISTOCK Hooikoorts is in Nederland uitgegroeid tot een van de meest voorkomende allergieën. Waar het ooit een typische lentekwestie was, lijkt het seizoen tegenwoordig bijna het hele jaar door te duren. De oorzaken zijn divers: klimaatverandering, stikstofvervuiling, verstedelijking en een immuunsysteem dat steeds gevoeliger reageert op prikkels uit de lucht. We hebben er al veel over geschreven: het aantal allergieën neemt al jaren toe. Maar naast de verhoging van mensen met voedselallergieën, zien we dezelfde patronen bij allergieën in het algemeen. Hooikoorts is hierbij de grootste boosdoener: één op de vijf Nederlanders kampt jaarlijks met klachten als niezen, jeukende ogen, vermoeidheid en een verstopte neus. Huisartsen en apothekers zien de vraag naar medicatie jaar na jaar stijgen. Maar hoe komt het dat hooikoorts zo sterk toeneemt en wat is het verband tussen hooikoorts en voedselallergieën? Mensen met hooikoorts zijn vaak ook allergisch voor bepaalde soorten fruit, groenten of noten. Kruisreactiviteit bij allergie en voedsel is wanneer je immuunsysteem reageert op een voedingsmiddel omdat de eiwitten daarin lijken op allergenen waar je al allergisch voor bent, vaak pollen (zoals berk), waardoor je klachten krijgt bij het eten van bijvoorbeeld rauwe appels, noten, of groenten, bekend als Pollen-voedselsyndroom (PFS). Dit komt omdat de eiwitstructuren van de pollen en het voedsel vergelijkbaar zijn. Vaak zijn de reacties mild en beperkt tot de mond of keel, maar een allergoloog kan de diagnose stellen en advies geven over behandeling. KLIMAATVERANDERING Uit langdurige metingen van onder meer het Elkerliek Ziekenhuis en het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) blijkt dat het bloeiseizoen van bomen, grassen en kruiden steeds vroeger begint én later eindigt. Door warmere herfst- en wintermaanden komen sommige planten al in december tot bloei. Zo werden in december 2021 én rond kerst 2024 bloeiende hazelaars en elzen gesignaleerd. Alleen strenge vorst (onder de −10 °C) kan de bloei echt stilleggen. Maar zulke winters worden steeds zeldzamer. Onderzoek van Wageningen University & Research (WUR), onder leiding van Arnold van Vliet, laat zien dat het hooikoortsseizoen tegenwoordig weken tot maanden langer duurt dan vroeger. Dat betekent hogere piekconcen- ‘Ooit was hooikoorts een typische lentekwestie, nu bloeien bomen soms het hele jaar’
19 ALLERGIE & VOEDING traties en heftigere klachten, soms al vanaf januari tot diep in de zomer. Het klinkt als een grap: hooikoorts tijdens het kerstdiner. Toch is het voor steeds meer mensen realiteit. De hazelaar en els bloeien in zachte winters al in december, waardoor allergische reacties midden in de feestdagen geen uitzondering meer zijn. De Natuurkalender (een initiatief van WUR en LUMC) registreert al jaren dat de natuur steeds vroeger op gang komt. Om patiënten beter te kunnen voorbereiden, werd in 2022 het landelijke onderzoeksprogramma Klimaat en Gezondheid gestart. Doel daarvan is het ontwikkelen van nauwkeurige, ruimtelijke pollenverwachtingen. Niet alleen het klimaat speelt een rol. Ook stikstofvervuiling blijkt een belangrijke factor. Belgisch onderzoek van de KU Leuven, gepubliceerd in The Lancet Planetary Health, toont aan dat planten in stikstofrijke gebieden tot zes keer meer pollen produceren. Bovendien zijn deze pollen tot vijf keer sterker in het activeren van afweercellen bij allergische mensen. Nederland kampt al jaren met hoge stikstofwaarden. Meer stikstof betekent meer grasgroei, en dus meer pollen. De combinatie van klimaatverandering en luchtvervuiling zorgt voor een dubbele belasting van het ademhalingssysteem. Dit verklaart waarom veel mensen de laatste jaren niet alleen vaker, maar ook heviger klachten ervaren. NIEUWE SOORTEN, NIEUWE ALLERGIEËN Door de opwarming van de aarde vestigen nieuwe plantensoorten zich in Nederland. Soorten als alsemambrosia (ragweed) en olijf, afkomstig uit warmere regio's, gedijen hier steeds beter. Ambrosia staat bekend om zijn extreem allergene pollen en kan tot laat in het najaar bloeien, waardoor het hooikoortsseizoen nóg verder wordt opgerekt. Het RIVM en de NederlandWAT IS HOOIKOORTS OOK ALWEER PRECIES? Hooikoorts is een heftige allergische reactie op het stuifmeel van grassen, planten of bomen. Stuifmeel zweeft door de lucht en is ook wel bekend onder de naam ‘pollen’. Meestal is iemand allergisch voor één soort pollen. Bijvoorbeeld de pollen van de berk of de hazelaar, of voor graspollen. Goed om daarbij te weten is dat elke boom of plantensoort zijn eigen bloeitijd heeft. Op welk moment je bepaalde pollen in de lucht kunt verwachten, is nu moeilijk in te schatten. Dit hangt af van heel veel factoren en wisselt ook nog eens per jaar. WAT KUN JE ZELF DOEN? Gelukkig zijn er manieren om klachten te verminderen: Begin tijdig met medicatie zodra het pollenseizoen start. •Volg pollenverwachtingen via de Natuurkalender of apps zoals HooikoortsRadar. •Houd ramen gesloten op dagen met hoge concentraties; ventileer bij voorkeur tijdens regen. •Overweeg luchtfilters binnenshuis en was kleding regelmatig. •Immunotherapie kan bij ernstige klachten de gevoeligheid langdurig verminderen. PRAKTISCHE TIPS VOOR THUIS EN ONDERWEG •Ga bij voorkeur ’s ochtends naar buiten: dan is de pollendruk het laagst. •Draag een zonnebril tegen prikkelende ogen. •Breng een beetje vaseline rond de neus aan om pollen te vangen. •Ventileer één kamer tegelijk om verspreiding te beperken. •Douche voor het slapengaan en was je haar om pollen te verwijderen. •Let op wasgoed dat buiten droogt en op huisdieren die pollen mee naar binnen kunnen nemen. »
32 ALLERGIE & VOEDING ALLERKIDS TEKST YALOU SCHOOT FOTO EIGEN ARCHIEF ‘In restaurants hebben veel vegagerechten noten’ Nina (10) is allergisch voor noten, pinda's, boekweit, lijnzaad, sesam en mycoproteïne ('Quorn'). Sinds anderhalf jaar is ze ook vegetariër. Hoe combineer je dat? Samen met haar moeder Coosje vertelt ze daarover. Hoe zijn jullie erachter gekomen dat Nina allergisch is? Coosje: 'Nina was 8 maanden oud toen ik voor haar op brood een gemengde notenpasta smeerde. Die middag kreeg ze erge jeuk op haar hoofd en rug, maar koppelde dat niet aan de notenpasta. Een maand later at Nina een boterham met pindakaas en kreeg dikke oren, lippen en ogen en een donkerrode huid. Mijn man was thuis en via de huisarts kon hij een antihistamine-drankje ophalen bij de apotheek op de hoek. We waren in onze families helemaal niet bekend met voedselallergieën. Na deze reactie gingen we het medische circus in. De huisarts verwees ons naar de kinderarts en daar kregen we allergietesten. Daaruit bleek toen dat Nina allergisch was voor noten, pinda's, ei en sesam. Pas later kwamen we erachter dat ze ook allergisch is voor een aantal andere voedingsmiddelen, zoals boekweit.' Hoe ontdekte je dat? Coosje: 'We gingen altijd naar een pannenkoekenrestaurant, waar ze een speciale 'allergiepannenkoek' hebben, zonder ei en gluten. Die wordt gebakken in een aparte pan, waar ook geen noten en zaden in gebruikt worden.' Nina: 'Ik nam altijd de allergiepannenkoek, een pannenkoek met ananas. Daar kreeg ik steeds vaker kriebel van in mijn keel en de laatste keer ook galbulten. We dachten dat het door de ananas kwam, maar toen het ook een keer na poffertjes van boekweitmeel gebeurde, kwamen we erachter dat het daaraan lag.' Coosje: 'Ook duurde het een tijdje voordat we erachter kwamen dat Nina geen lijnzaad mag. Hier wordt niet standaard op getest. Ik had muffins gemaakt met gebroken lijnzaad, Nina kreeg hier een verlate maar heftige reactie op. Twee uur na het eten van de muffin kreeg ze allemaal galbulten en werd ze heel slaperig. Door de tijd die ertussen ‘ Volgens de test is ze allergisch voor dingen die ze gewoon eet’ Vegetarische Nina heeft een notenallergie
33 ALLERGIE & VOEDING zat hadden we niet direct door dat het een reactie op voeding was, en waren we erg laat met het geven van antihistamine en had dat geen effect meer. Toen heeft ze op de huisartsenpost een dosis prednisolon gehad, waarna het eindelijk over ging.' Nina: 'Een jaar geleden heb ik voor het laatst bloedtesten gehad in het ziekenhuis.' Coosje: 'Toen bleek dat haar waarden voor noten te hoog waren om provocaties te kunnen doen. Overigens leek ze volgens de test ook allergisch voor dingen die ze gewoon eet.' Nina: 'Zoals aardbeien. Die eet ik iedere zomer zonder problemen, maar volgens die test ben ik allergisch.' Hebben jullie al weleens de EpiPen moeten gebruiken? Nina: 'We hebben hem een keer gebruikt toen ik last had van erge kriebel in mijn keel. Ik weet niet of het achteraf nodig was geweest. Ik was drie en ik had van een chocoladepaashaas gegeten.' Coosje: 'Nina greep naar haar keel en zei dat ze jeuk had. Ik heb de huisarts gebeld, de huisarts zei: 'Bij twijfel doen.'' Nina: 'Sinds anderhalf jaar ben ik vegetarisch, dus daar let ik nu ook op wanneer ik bijvoorbeeld uit eten ga.' Hoe is het om allergisch te zijn en vegetariër? Nina: 'In een restaurant is het soms irritant, maar thuis niet. In restaurants hebben veel vleesvrije gerechten noten. Er zijn genoeg vleesvervangers die ik lekker vind en mag, behalve Quorn, daar ben ik allergisch voor.' Coosje: 'Quorn is gemaakt van een schimmeleiwit, mycoproteine. Een paar maanden later kwam er een waarschuwing op de verpakking dat het product een allergische reactie kan veroorzaken – blijkbaar hadden meer mensen er op gereageerd. Als we uit eten gaan en we kiezen een vleesvervanger zoals een vegaburger, moeten we altijd vragen waarvan die gemaakt is.' Hoe regelen jullie het met vakanties? Nina: 'Soms gaan we in Nederland op vakantie en soms in het buitenland. Voor Griekenland had mijn moeder een briefje gemaakt waarop stond waar ik allergisch voor ben en dat vertaald naar het Grieks.' Coosje: 'In landen waar we meer van de taal begrijpen, zoals Engeland, Duitsland en Italië, hebben we daar beter zicht op én worden allergenen meestal netjes vermeld met een cijfercode. Alleen vind ik het in Italië lastig dat pesto vaak van cashewnoten wordt gemaakt en niet van pijnboompitten. We hebben een keer meegemaakt dat in een simpele tomatensaus pesto bleek te zitten, met cashewnoten.' En als je zonder je ouders weg bent? Nina: 'Afgelopen jaar was ik een weekend naar turnkamp. Ik zit zelf niet op turnen maar een vriendin van mij wel en die mocht iemand meevragen. Ik kon daar alles eten. De lunch was namelijk een witte boterham met kaas en in de avond aten we friet.' Coosje: 'Voor de zekerheid gaven we wel eigen brood mee, zodat ze altijd iets te eten zou hebben.' Hoe vind je het om allergisch te zijn? Nina: 'Het is zo'n onderdeel van mij geworden, dat ik het bijna gek zou vinden als het weg was. Als ik mocht kiezen wat ik niet meer zou willen hebben – mijn eczeem, voedselallergie of astma – zou ik voor mijn eczeem kiezen. Daar heb ik namelijk bijna elke dag last van en van mijn allergie maar af en toe. Wel is het lastig dat ik niet alles mag eten. Het helpt dat mijn nichtje ook allergisch is. Met haar kan ik het over onze allergie hebben. En ook met mijn zusje Nora. Die is allergisch voor noten, pinda en sesam, daar zijn we sinds kort achter gekomen.' « Hallo, ik ben Yalou. Ik maak Allerkids. Wil je ook een keertje vertellen over je allergieën, samen met je moeder of vader? Mail dan naar redactie@voedselallergie.nl Groetjes, Yalou ‘ We waren in onze familie niet bekend met voedselallergie’
RkJQdWJsaXNoZXIy NzkyMjk=