Glutenovergevoeligheid in het kort
Wat is glutenovergevoeligheid? Glutenovergevoeligheid is geen allergie, maar een aandoening van de darmen. Een bekende vorm van glutenovergevoeligheid is de ziekte coeliakie. Naast coeliakie bestaat er ook niet-coeliakie glutensensitiviteit (NCGS). Glutenovergevoeligheid is niet hetzelfde als tarwe-allergie.
Hoe vaak komt het voor? In Nederland wordt geschat dat ongeveer 0,5% tot 1% van de bevolking coeliakie heeft, wat neerkomt op circa 90.000 tot 180.000 mensen. Coeliakie komt vaker voor bij vrouwen dan bij mannen. De meeste mensen met coeliakie zijn zich echter niet bewust van hun aandoening; slechts ongeveer 20% heeft een officiële diagnose ontvangen.
De prevalentie van NCGS in Nederland is niet exact bekend vanwege het ontbreken van een specifieke diagnostische test of biomarker.
Wat zijn gluten eigenlijk? Gluten zijn een groep eiwitten die voorkomen in granen, zoals tarwe, gerst, rogge, haver, spelt en kamut. Ze maken deeg elastisch en zorgen ervoor dat brood een luchtige structuur krijgt.
Waarom kan glutenovergevoeligheid lastig zijn? Gluten zijn moeilijk te vermijden, omdat ze overal in zitten. Meel stuift en dat maakt het risico op kruisbesmetting hoog. Alleen een strikt glutenvrij dieet helpt om klachten van coeliakie en NCGS te verminderen.
Lastig is ook dat sommige mensen zeggen last te hebben van glutenovergevoeligheid, terwijl dat niet bewezen is. Of ze claimen gezondheidsvoordelen van een glutenvrij dieet. Maar als ze zich daar vervolgens niet strikt aan houden, kan het ertoe leiden dat koks mensen met echte glutenproblemen minder serieus nemen.
Hoe ontstaat een reactie? Coeliakie is een auto-immuunziekte. Dat betekent dat het lichaam antistoffen maakt tegen zijn eigen weefsels. Dat gebeurt met T-cellen en niet met IgE, zoals bij tarwe-allergie. Door de reactie van het lichaam op gluten verdwijnen bij coeliakie de darmvlokken. Hierdoor ontstaat schade aan de darmen en kunnen voedingsstoffen veel minder goed worden opgenomen.
Bij NCGS is het mechanisme achter de reactie nog niet volledig begrepen. Theorieën zijn dat verstoorde darmflora, een geïrriteerde darmwand of een reactie op bijvoorbeeld de fructanen in tarwe boosdoeners kunnen zijn.
Symptomen van glutenovergevoeligheid
De klachten bij coeliakie kunnen erg verschillen. Baby’s krijgen vanaf ongeveer 7 maanden voor het eerst granen te eten. Sommige baby’s krijgen klachten als een opgezette buik, weinig eetlust, overgeven en diarree. Ze blijven achter in groei en huilen vaak. Ook kunnen zij een vettige, stinkende, schuimende ontlasting hebben. De klachten bij volwassenen zijn vaak milder.
Als de klachten langer duren, kan de darmwand ernstig beschadigd raken. Dit geeft problemen voor de opname van voedingsstoffen. Dit kan leiden tot:
- gewichtsverlies, ondergewicht
- te weinig lengtegroei
- te late puberteit
- onvruchtbaarheid
- bloedarmoede
- vermoeidheid
- depressiviteit, veel huilen
- humeurigheid
- ziek voelen
- botontkalking
- hersenmist (brain fog)
Mensen met NCGS krijgen klachten na het eten van gluten, maar hebben geen coeliakie of tarweallergie. De symptomen lijken op die van coeliakie (buikpijn, vermoeidheid, hoofdpijn, hersenmist), maar er is geen aantoonbare darmbeschadiging.
Diagnose
Met bloedonderzoek kan soms de diagnose coeliakie worden gesteld. Mensen met ernstige coeliakie hebben namelijk coeliakie-antistoffen. Maar bij minder ernstige vormen zijn deze antistoffen niet altijd aantoonbaar. Bloedonderzoek geeft dus geen absolute zekerheid.
Een meer ingrijpend onderzoek is gastroscopie: via een flexibele slang door de mond, slokdarm en maag kijkt een specialist in je dunne darm. Die kan een stukje weefsel uitnemen voor onderzoek. Onder de microscoop kan daarna worden bekeken of je darmvlokken beschadigd zijn.
Omdat er nog geen specifieke test voor NCGS is, wordt de diagnose vaak gesteld door eerst coeliakie en tarweallergie uit te sluiten en te kijken of klachten verdwijnen bij een glutenvrij dieet.
Behandeling
Mensen met glutenovergevoeligheid volgen een glutenvrij dieet. Bij eten en koken moet contact met gluten zorgvuldig worden vermeden om de kans op een reactie zo klein mogelijk te maken.
Bij mensen met coeliakie kunnen bepaalde aandoeningen vaker optreden. Doordat het darmslijmvlies is aangedaan kunnen sommige mensen niet tegen lactose (=melksuiker). Een (tijdelijk) lactosebeperkt dieet wordt dan aangeraden. Ook komt bij deze groep patiënten diabetes mellitus type 1 (insulineafhankelijke suikerziekte) vaker voor dan bij de rest van de bevolking, evenals bepaalde schildklierafwijkingen (een te snelle werking van de schildklier). Mensen met het syndroom van Down hebben tevens een verhoogde kans op coeliakie.
Waar zitten gluten in?
- Bakpoeder
- Bami
- Bakmixen
- Bier
- Bloem
- Borrelnootjes
- Bouillon(-blokjes)
- Brood/ broodjes/ beschuit
- Bulgur
- Chips
- Chocolade/ bonbons
- Chocoladepasta/ hazelnootpasta
- Couscous
- Crackers/ toast
- Croutons
- Deegwaren
- Desserts
- Dressing
- Drop/winegums
- Gehaktballen/ hamburgers
- Gepaneerde producten
- Granenkoffie
- Griesmeel
- Grutten
- Hagelslag
- Havermout
- IJs
- Jus(-poeder)
- Kant-en-klare maaltijden
- Ketchup
- Knäckebröd
- Koek/cake/gebak
- Kokosbrood
- Korenwijn
- Kruidenmixen/seasoning
- Likeuren (niet heldere)
- Matzes
- Mayonaise/ fritessaus
- Meel
- Muesli/ ontbijtgranen
- Ontbijtkoek
- Pasta
- Paneermeel
- Pannenkoeken/ poffertjes
- Paté
- Piccalilly
- Pindakaas
- Pizza
- Poeders/ droge producten
- Repen (energie/ granen)
- Sauzen (gebonden)
- Seitan
- Semolina
- Snacks
- Snoep
- Soep
- Sojasaus, shoyu, tamari
- Sportdranken
- Vegetarische vleesvervangers
- Vermicelli
- Visproducten (bewerkt)
- Vla/pap
- Vleesproducten (bewerkt)
- Wafels/ijshoorntjes
- Wijn
- Worst
- Zoutjes
Bron: AllergenenConsultancy
Non-food
Shampoos, cosmetica-artikelen, medicijnen en vitaminepreparaten kunnen gluten bevatten. Ook huisdierenvoer kan granen als ingrediënt hebben.
Gluten op het etiket
De volgende aanduidingen op het etiket kunnen wijzen op de aanwezigheid van gluten:
- Atta
- Bètaglucaanvezel
- Bloem
- Durum tarwe
- Eiwithydrolysaat (-zuur)
- Eenkoorn (tarwe)
- Emmer (tarwe)
- Gerst/gort
- Glucosestroop
- Gluten
- Haver(meel)
- Khorasantarwe (kamut)
- Mout (-stroop)
- Plantaardig eiwit
- Rogge
- Spelt
- Tarwe (-kiemolie, -gras)
- Triticale/triticum/tritordeum
- (Voedings)vezel
- Zemelen
- Zetmeel (gemodificeerd)
Sinds de invoering van de Europese richtlijnen voor het vermelden van de veertien meest voorkomende allergenen is het verplicht glutenbevattende graansoorten te vermelden op de verpakking. Bent u niet zeker van de ingrediënten, kijk dus of glutenbevattende granen zoals TARWE, SPELT, GERST (etc.; zie lijst hierboven) bij de allergeneninformatie worden genoemd. Fabrikanten kunnen er ook voor kiezen (gluten) tussen haakjes achter de graansoort te zetten, maar ze zijn daartoe niet verplicht.
Zie ook: NVWA
Tip:
Kijk of het symbool van de Nederlandse Coeliakie Vereniging op het etiket staat. Zo niet, dan kan het product met gluten verontreinigd zijn.
Help jij ons mee?
