Melkallergie in het kort
Wat is melkallergie? Melkallergie is een allergie voor het eiwit in dierlijke melk, zoals koemelk, geitenmelk, schapenmelk, paardenmelk of kamelenmelk. Het wordt soms verward met lactose-intolerantie, maar dat is een andere aandoening waarbij de darm moeite heeft met het verteren van melksuiker (lactose), terwijl melkallergie een immuunreactie op melkeiwitten is.
Hoe vaak komt het voor? Koemelkallergie komt vooral voor bij jonge kinderen. In Nederland heeft ongeveer 2-3% van de baby’s een koemelkallergie. Gelukkig groeit het merendeel (ongeveer 80-90%) hier binnen de eerste drie levensjaren overheen. Bij volwassenen is koemelkallergie veel zeldzamer en komt het naar schatting bij minder dan 0,1-0,5% van de bevolking voor.
Een allergische reactie op geitenmelk en schapenmelk komt in Nederland voor bij ongeveer 90% van de mensen met een koemelkallergie. Dit komt doordat de eiwitten in deze melksoorten sterk lijken op die in koemelk. Paardenmelk bevat andere eiwitten dan koe-, geiten- en schapenmelk en wordt minder vaak geassocieerd met kruisreacties.
Wat is melk eigenlijk? Melk is een vloeistof die door vrouwelijke zoogdieren (zoals koeien, geiten, schapen en mensen) wordt geproduceerd om hun jongen te voeden. Het bevat een mix van water (87%), vetten (3-4%), eiwitten (3-4%), lactose (melksuiker, 4-5%), vitamines en mineralen.
Waarom kan een allergie voor melk lastig zijn? Melkeiwitten worden in ontzettend veel producten verwerkt, zelfs in onverwachte voedingsmiddelen zoals brood, vleeswaren of snoep. Met een melkallergie moet je ook kaas, boter, room en yoghurt mijden. Wei-eiwit wordt daarnaast veel gebruikt in proteïnepoeders. Omdat melk vloeibaar is, is het lastig om kruisbesmetting in fabrieken of in keukens te vermijden.
Hoe ontstaat een reactie? De reactie op melkeiwit ontstaat door het eten of drinken van een product dat melk bevat, of aanraking van een kapotte huid met melk. Bij de meest herkenbare vorm van melkallergie (IgE-gemedieerd) beschouwt je immuunsysteem de melkeiwitten als een indringer, in plaats van een ongevaarlijk eiwit, en valt deze met specifieke antistoffen aan. Deze allergische reactie kan mild, maar ook heftig verlopen. Kinderen en volwassenen die zeer allergisch zijn voor melk kunnen al reageren op kleine sporen van melkeiwit.
Symptomen van melkallergie
Kinderen en volwassenen met melkallergie krijgen meestal twee of meer symptomen. De klachten kunnen optreden binnen enkele minuten tot twee uur na het innemen van melk. Soms treden symptomen pas na dagen op. Vaak betreft dit reacties zoals allergisch eczeem of verstopping van de darmen. Maar een anafylactische shock kan zeker ook voorkomen.
Diagnose
Vermoed je dat je melkallergie hebt? Ga dan eerst langs bij je huisarts of het consultatiebureau (voor baby’s en kleine kinderen). Zij luisteren naar je verhaal, vragen je een eetdagboek bij te houden en voeren een lichamelijk onderzoek uit.
Als je allergisch blijkt voor melk, of als de diagnose onzeker is, is er aanvullend onderzoek nodig, bijvoorbeeld een door middel van een huidpriktest, bloedtest, voedselprovocatie en/ of darmonderzoek. Testen op allergie bij baby’s kan al vanaf de geboorte. Hiervoor wordt je meestal doorverwezen naar een allergoloog of een kinderarts met kennis van allergieën.
Behandeling
Mensen met een melkallergie volgen een melkvrij dieet. Bij eten en koken moet contact met melkeiwit zorgvuldig worden vermeden om de kans op een allergische reactie zo klein mogelijk te maken.
Om milde reacties te beperken, zijn er antihistaminetabletten beschikbaar die door een huisarts kunnen worden voorgeschreven. De werkingsduur hangt af van het soort tablet en de dosis.
Ernstige (anafylactische) reacties moeten altijd met adrenaline worden behandeld. Deze behandeling kan levensreddend zijn.
Melkallergie bij baby’s en jonge kinderen
Borstvoeding
Melkallergie komt bij 2 à 3% van de zuigelingen voor. Koemelkeiwit is meestal het eerste ‘vreemde’ eiwit dat baby’s binnenkrijgen via flesvoeding of borstvoeding. Het kan heftige reacties teweegbrengen met bijvoorbeeld buikkrampen, spugen, eczeem en diarree. Wel worden veel baby’s met koliek onterecht verdacht een koemelkallergie te hebben.
Bij baby’s die uitsluitend borstvoeding krijgen, kunnen sporen koemelkeiwit reacties uitlokken. Deze reacties zijn meestal mild. Als moeder hoef je niet elk spoortje melk uit je voeding weg te laten. Deze spoortjes zijn te klein om in de moedermelk een uitlokker te kunnen zijn. Anafylactische reacties bij baby’s die uitsluitend borstvoeding krijgen, zijn nog nooit waargenomen.
Kunstvoeding
Baby’s kan een andere (proef)voeding voorgeschreven worden. Nemen de klachten sterk af bij het volledig vermijden van melk in voeding, dan zou er sprake kunnen zijn van melkallergie of lactose-intolerantie. Door voorzichtig melk te herintroduceren in het dieet na een periode van enkele maanden, kun je zien of de klachten opnieuw optreden.
Er zijn twee soorten kunstvoeding geschikt voor baby’s met een (vermoede) koemelkallergie: eiwithydrolysaten op basis van wei-eiwit of caseïne (eHF), en kunstvoedingen op basis van vrije aminozuren (AA). De laatste zijn duurder en worden vooral voorgeschreven bij kinderen met kans op een anafylactische reactie. Bij kinderen ouder dan zes maanden kunnen ook sojavoedingen worden uitgeprobeerd als aanvulling op eHF – maar pas op, soja is ook een veel voorkomend allergeen.
Preventie
Sommige artsen raden moeders bij allergische aanleg voor koemelkallergie aan hun baby ter preventie geen koemelk te geven. In de afgelopen jaren is uit wetenschappelijk onderzoek gebleken dat dit niet effectief is. Er worden op een leeftijd van acht maanden zelfs meer en heftiger allergieën gezien bij kinderen die een melkvrij dieet volgden. Start bij allergische aanleg gewoon met borst- of flesvoeding. Het is pas zinvol een koemelkvrij dieet te volgen als er echte (bewezen) klachten zijn.
Over de allergie heen groeien
Ongeveer 80-90% van de kinderen die in hun eerste levensjaren hebben te kampen met melkallergie groeit voor hun vijfde jaar over hun allergie heen. Door regelmatig te testen (onder begeleiding van een arts) kun je nagaan of je kind over zijn/haar allergie heen groeit. De kans om over een melkallergie heen te groeien, is groot als de allergie (of intolerantie) niet IgE-gemedieerd is. Kinderen met heftiger reacties na de babyleeftijd zullen minder snel over een allergie heen groeien dan kinderen met milde reacties.
Het nut van immunotherapie door langdurig sterk verhitte melk (‘baked milk’) in te nemen onder gecontroleerde omstandigheden is nog niet voldoende wetenschappelijk onderbouwd waar het gaat om de langetermijneffecten. Wel wordt deze methode in verschillende Nederlandse klinieken toegepast.
Download of bestel de folder ‘Koemelkallergie’
Geen allergie, wel last van melk?
Verschil met lactose-intolerantie
Allergie voor melkeiwit wordt vaak verward met lactose-intolerantie. Bij lactose-intolerantie kunnen je darmen lactose (melksuiker) niet goed verwerken. Het enzym lactase is hiervoor in te kleine hoeveelheden aanwezig. Daardoor krijg je buikklachten bij het eten van melkproducten waar lactose in zit. Deze klachten zijn een opgeblazen gevoel, kramp of (schuimende) diarree. Een kleine hoeveelheid lactose, verdeeld over de dag (denk aan 200 ml melk), wordt vaak wel verdragen. Wil je weten of je last hebt van melkallergie of van lactose-intolerantie, laat dit dan testen bij de dokter.
Andere overgevoeligheidsreacties op melk
Er bestaan ook andere vormen van melkallergie of -intolerantie die niet worden veroorzaakt door IgE-antistoffen. Een voorbeeld daarvan is FPIES, waarbij patiënten last hebben van heftig overgeven, diarree en vervolgens het risico lopen op uitdroging. Een ander ziektebeeld is eosinofiele oesofagitis (EoE), een ontstekingsreactie van de slokdarm. Verder is er nog galactosemie, een stofwisselingsziekte waarbij het lichaam de suiker galactose (uit melk) niet goed kan afbreken.
Niet IgE-gemedieerde vormen van melkallergie zijn moelijker te diagnosticeren. De kennis van een ervaren arts op dit gebied is noodzakelijk.
Waar zit melk in?
- Aardappelpuree (instant)
- Alcoholische dranken die zijn geklaard met caseïne
- Allesbinder
- Bak- en braadproducten
- Beschuit
- Boba/bubble tea
- Boter
- Bouillon (-blokjes en -poeder)
- Brood (-verbetermiddel), zachte bolletjes
- Cake
- Cappuccino, café latte, chai, koffie verkeerd
- Chips met smaakjes
- Chocolade en bonbons (let op: pure chocolade bevat vaak ook sporen van melk!)
- Crackers/toast
- Deeg-/ bakmixen
- Desserts
- Dranken (o.a. Taksi, Rivella)
- Eierkoeken
- Energiedrankjes
- Frikandellen
- Gebak
- Gepaneerde producten
- Ghee
- Groenten à la crème
- IJs (roomijs, Italiaans ijs, soms ook sorbetijs)
- Kaas
- Kant-en-klaarmaaltijden
- Kefir
- Knakworsten
- Koek
- Koffiemelk en -poeder
- Krentenbollen
- Kroketten of bitterballen
- Kruidenmixen
- Likeur (bijv. Bailey’s)
- Margarine/halvarine
- Fritessaus
- Paneermeel
- Pannenkoeken/poffertjes
- Pastagerechten, bijv. carbonara of met pesto
- Pizza (met kaas)
- Proteïnerepen en -shakes
- Pudding/pap/vla
- Roux
- Saladedressing
- Sandwichspread
- Sauzen en soepen
- Snoep (boterbabbelaars, toffees)
- Sultana
- Taart/banket
- Tzatziki
- Vleesvervangers (Valess)
- Vleeswaren/ bereide vleessoorten (bijv. ham, slavinken)
- Worstenbroodjes en saucijzenbroodjes
- Zoutjes en chips
Bron o.a.: AllergenenConsultancy
Pas op: koemelkeiwit wordt ook wel toegepast in cosmetica, bijvoorbeeld in de vorm van karnemelk of wei-eiwit.
Melk op het etiket
- Boter(-poeder, -concentraat)
- Botervet
- Caseïne of caseïnaat
- Cottage cheese
- Crème fraîche
- Droge melkbestanddelen
- Feta
- Gehydrolyseerd melkeiwit
- Ghee
- Glycomacropeptide
- Halloumi
- Immunoglobuline
- Kaas
- Karnemelk
- Kefir
- Kwark
- Lactalbumine
- Lactoferrine
- Lactoglobuline (ß)
- Lactoperoxydase
- Lactose (bevat sporen melkeiwit)
- Lactoval
- Lactulose
- Mascarpone
- Melk
- Melkbestanddelen
- Melkderivaat
- Melkeiwit
- Melkpoeder (volle of magere)
- Mozzarella
- Nacho
- Parmezaanse kaas
- Recaldent
- Ricotta
- Room (ook koksroom)
- Slagroom
- Smeerkaas, smeltkaas
- Sour cream
- Tagatose
- Transglutaminase
- Umer
- Vla, pudding
- Wei(-poeder)
- Wrongel
- Yoghurt
- Zoete karnemelkpoeder
- Zure room
Let op, bevat geen melkeiwit:
- Cacaoboter: Vet uit de cacaoboon, bevat geen melk
- Melkzuur/lactaat: Wordt niet bereid uit melk en bevat geen melkeiwit
- Sojamelk, havermelk, amandelmelk en rijstmelk: Plantaardige producten mogen niet meer verkocht worden onder de naam van zuivelproducten als boter, kaas en melk (uitspraak Europees Hof van Justitie in 2017), vanwege de verwarring met dierlijke melk. Deze producten bevatten dus géén melk.
- Kokosmelk mag wel ‘melk’ heten, maar is ook melkeiwit-vrij.
Bron: AllergenenConsultancy
Sinds de invoering van de Europese richtlijnen voor het vermelden van de veertien meest voorkomende allergenen is het verplicht MELK te vermelden op de verpakking. Bent u niet zeker van de ingrediënten, kijk dus of MELK bij de allergeneninformatie wordt genoemd. Sommige verpakkingen bevatten ook nog een extra symbooltje dat ‘melkvrij’ aanduidt.



